فعاليتها و کارکرد هاي وزارت تحصيلات عالي در سال 1385هـ ش
وزارت تحصيلات عالي براي رسيدن به يک هدف بزرگ که همانا انکشاف وتوسعه پوهنتونها با داشتن اعتبار جهاني وحايز سطح عالي کيفي باشد و بتواند جوانان وطن را به خود جذب کند، گامهاي نخستين را برداشته ودر اين راه به متانت به پيش مي رود.
طي سال گذشته با وصف همه محدوديت ها ما توانستيم قانون جديد تحصيلات عالي افغانستان را آماده کنيم ووارد اولين مرحله کيفي سازي پوهنتونها شويم. در اين قانون براي اعتبار دهي پوهنتونهاي کشور معيار هاي خاصي که در تمام ممالک جهان رايج است معرفي شده است. ازينرو هيچ پوهنتون در آينده نخواهد توانست بدون ارزيابي اين کانون به وظايف خود ادامه دهد.
ما که منسوب به يک کشور عقب مانده ونادار هستيم ناگزيريم کمک پوهنتونها ونهاد هاي پيشرفتۀ جهان را جلب کنيم. طي سال 1385 باپو هنتونهاي معتبري چون: پوهنتون San Diego با پوهنتون ننگرهار، Kansas با پوهنتونهاي کابل وبلخ ، Hart Ford ايالات متحده امريکا با پوهنتون هرات، Brighton کشور انگلستان با پوهنتون پوليتخنيک ، پوهنتون تخنيکي برلين وپوهنتون بوخم المان با پوهنزي هاي اقتصاد وساينس وتوسعۀ تکنالوژي معلوماتي در مرکز وزارت، وپوهنتون دهلي کشور هندوستان با پوهنزي ساينس پوهنتون کابل روابط تواميت صورت گرفته است که اين پوهنتونها با اهداي بورسهاي تحصيلي به سطح ماستري ودکتورا، اجراي پروژه هاي تحقيقات علمي، کمک در تهيه نصاب درسي، تفويض لوازم لابراتواري، کتب وژورنالها در ارتقاي سطح کيفي پوهنتونها نقش ارزنده يي را ايفاخواهند کرد .اميد است پوهنتونهاي ما اعتبار اکادميکي خوبي حاصل کنند. همين اکنون اکثريت پوهنتونهاي افغانستان فاقد وسايل وساختمانهاي مدرني هستند. که جوابگوي حد اقل نيازمنديهاي يک مؤسسۀ علمي وتحقيقاتي است،
براي آماده سازي چنين ساختمانها در پهلوي بودجۀ انکشافي که از سوي دولت جمهوري اسلامي افغانستان منظور مي شود توجه کشورها و مؤسسات بين المللي نيز جلب شده است. از جمله، بانک جهاني مبلع 40 مليون دالررابراي اين وزارت تخصيص داده است که از آن براي تقويه واستندرد سازي چهار پوهنتون (هرات، بلخ، ننگرهار وکندهار) و دو پوهنتون مرکزي (پوهنتون کابل وپوهنتون پوليتخنيک) استفاده مي شود.
کمک مبلغ 37 مليون دالر ادارۀ انکشاف بين المللي ايالات متحده امريکا USAID که پوهنحي هاي تعليم وتربيه وپوهنتون تعليم وتربيه کابل را تحت پوشش قرار خواهد داد براي چهار سال ادامه مي يابد.
در سال 1386هـ .ش کشور عربستان سعودي مبلغ 38 مليون دالر اعطا نموده است که ازان براي ايجاد زيرساختها (از جمله 3 شفاخانۀ تدريسي در پوهنتونهاي هرات،ننگرهار وبلخ وتعميرات اکثر پوهنتونها در ولايات استفاده خواهد شد.
قواي ائتلاف؛ اردوي امريکا و USAID مبلغ 135000 دالر را براي تأسيس لابراتوار پوهنحي وترنري پوهنتون کابل، مؤسسۀ ميرسي کورپ 200000 دالر را براي تهيه ماشين آلات زراعتي وتجهيز کتابخانه هاي پوهنحي هاي زراعت پوهنتون کندهار و تخارکمک کردند. هم چنان تيم بازسازي ولايتي ننگرهار مبلغ290000 دالر امريکائي را براي اعمار تعمير جديد اداري وتدريسي پوهنحي وترنري پوهنتون ننگرهارکمک کرده اند، وهکذا 26500 جلد کتاب هاي علمي وتخصصي از جمهوري اسلامي ايران وموسسۀ آسيا فونديشن وموسسۀ وکلاي مدافع انگلستان به پوهنتونهاي کشور کمک شده است. به همين ترتيب موسسۀ خدمات متقابل اکادميکي المان DAAD براي تقويت پوهنحي هاي اقتصاد، ساينس وکمپيوتر ساينس دانشگاه ها 11 هزار جلد کتاب درسي را کمک کرده است .بدين سلسله ميتوان از توزيع بورسهاي ماستري وتاسيس مرکز IT در مرکز وزارت تحصيلات عالي نام برد.
به همين ترتيب ديپارتمنت زراعتي ايالات متحده امريکا مبلغ 5 مليون دالر را براي تقويه پوهنحي هاي زراعت پوهنتونها متعهد شده که کار آن ادامه دارد وتعدادي از اين طريق به بورسهاي ماستري رفته اند.
دولت همسايه ما جمهوري اسلامي پاکستان ايجاد دو پروژه تعميراتي يکي پوهنحي انجنيري پوهنتون بلخ وديگري تعمير علامه اقبال را در پوهنتون کابل همکاري مينمايد.
تعمير پوهنتون خوست بنام شيخ زايد بن سلطان از کمک دولت امارات متحده عربي در حال اکمال است.
مي خواهم از کشور دوست هند صميمانه تشکر کنم که طي دوسال اخير (1000) بورس تحصيلي را به اختيار افغانستان قرار دادند که کانديدان واجد شرايط از طريق کميسيون عالي توزيع بورسها به پوهنتونهاي مختلف آن کشور اعزام شده اندويا در حال اعزام شدن هستند.
بايد افزود علاوه بر کمک هاي فوق از سي منبع ديگر نيز به مؤسسات تحصيلات عالي افغانستان کمک شده که ميتوان از اهداي وسايط نقليه کشور جاپان به پوهنتون کابل، دستگاه ترمو تراپي واعمار خانه علم وفرهنگ ، وسايط باربري وتجهيزات کمپيوتري کمک کشور سويس به پوهنتون باميان نام برد.
يکي از بخشهاي مهم ديگر اين وزارت را ارتقاي درجۀ تحصيلي استادان وکادر ها تشکيل مي دهدکه در طي يک سال اخير (839) تن استادان ومحصلان جهت آموزشهاي عالي وتوسعه معلومات وبه سويه هاي مختلف به 21 کشور خارجي اعزام شده اند که عودت دوباره آنها نقش مؤثري در ارتقاي کيفي مؤسسات تحصيلي بجا مي گذارد.
براي قانون مند ساختن تحصيلات عالي 3 سند معتبر تقنيني اعم از: قانون جديد تحصيلات عالي افغانستان، مقررۀ موسسات تحصيلات عالي خصوصي، ومقررۀ تامين حقوق همکاران تخنيکي به نورم هاي ملي وبين المللي تکميل وبه وزارت عدليه افغانستان سپرده شده است.
پروژه جديد اعم از پوهنحي نرسنگ در پوهنتون طبي کابل، مرکز تحقيقات علمي در پوهنتون کابل، پوهنحي تعليمات اختصاصي وديپارتمنت کمپيوتر در پوهنتون تعليم وتربيه ، ليليۀ نسوان تحصيلات عالي کندز، تعمير جديد اداري وتدريسي پوهنحي وترنري پوهنتون ننگرهار ، سنگ تهداب ليليۀ نسوان پوهنتون علوم طبي کابل، تکميل خانۀ علم وفرهنگ در پوهنتون باميان افتتاح وبه بهره برداري سپرده شد. 13 پروژۀ ساختماني شامل نقشه برداري، تهداب گزاري، ترميماتي وتعميراتي از بودجۀ انکشافي دولت تحت کار گرفته شده است.
تصاميم وزارت براي تغيير نصاب تحصيلي پوهنحي ها که بتوانند به ميتود جديد درسي دسترسي حاصل کنند روي دست گرفته شده است. در اين راستا براي اولين بار نصاب درسي پوهنحي هاي اقتصاد به کمک موسسه DAAD در تمام پوهنتونها به سويۀ بين المللي آماده شد ودر معرض تطبيق قرار گرفت.
براي اينکه پوهنتونهاي ما مانند همه نهادهاي تحصِيلي جهان استقلاليت اکادميکي را حاصل کنند در قانون جديد تحصيلات عالي جايگاه خاصي به شوراي عالي وزارت که مشتمل از استادان مجرب وصاحب صلاحيت خواهند بود داده شده است همين شورا صلاحيت تثبيت لوايح ومشي پوهنتونها را نيز دارا خواهد بود.
ما در عين زماني که متعهد به کيفيت سازي پوهنتونها هستيم تعهد قوي به حسابدهي وشفافيت امور خويش نيز داريم. براي اين وزارت خصوصا امانت داري در عرصه هايي که احتمالا در آن فساد رخنه خواهد کرد شديدا اهميت دارد و بخشي از اين اقدامات را ذيلا قابل تذکر ميدانم:
1 ـ کانکور:
مهمترين مسله اي که وزارت همه ساله به آن سر وکار دارد کانکور شمول جوانان در پوهنتون ها ومؤسسات تحصيلي است. اصولآ کانکور يک پروژه ملي است وهمه جوانان فارغ صنوف 12 آرزو دارند وارد تحصيلات عالي گردند اکنون :
· کانکور کلآ به تکنالوژي عصري محول شده ودستگاهي که سوالات راميخواند تشويشي براي سوءاستفاده راباقي نميماند.
· تمام اسناد کانديدان از کارت شمول گرفته تا ورقۀ جوابات وانتخاب رشته ها در حافظۀ کمپيوتر داده ميشود.
· بانک سؤالات در کمپيوتر حدود (12 هزار ) سؤا ل در حافظه دارد که حين اخذ کانکور با استفاده از اين ريزرف ها سؤالات يک حوزه با حوزه ديگر کلآ تغيير مي يابد.
· در ترکيب کميسيون کانکور علاوه از استادان، نمايندگان شوراي ملي ،امنيت ملي واداره امور حضور دارند.
· بعضي حالات استثنائي در جريان اخذ کانکور ديده شده که برخي از افراد به عوض شاگردان اصلي شامل صنف شده بودند که تعداد شان در حدود 200 نفر ميرسد. هيات وزارت تصاميم عادلانه يي را اتخاذ وموضوع را به مطبوعات توضيح خواهد کردوبه مراجع قانوني خواهد سپرد.
· وزارت چلنج داده است که اگر احدي از طريق غير مشروع شامل کدام پوهنحي ويا به بورسها اعزام گردد واين امر به اثبات برسد، وزارت متعهد است به اطلاع دهنده بهترين بورس تحصيلي را انعام دهد.
مسلمآ تعداد متقاضيان شمول با ظرفيت هاي موجود در تحصيلات عالي کشور تفاوت فاحشي دارد واين يک چالش بزرگي است که در برابر وزارت تحصيلات عالي ودولت افغانستان قراردارد. وزارت تحصيلات عالي به برنامه اي انکشافي خود که
طي آن ايجاد مؤسسات تحصيلات عالي خصوصي توسعه خواهد يافت . اميد وار است بخشي از اين معضله که سطح پذيرش را بالا ببرد حل شود.
يک تيم بسيار فعال مؤظف اند تا پول ناشي از توزيع کارت ها وفورمه هاي مربوط به کانکور را جمع آوري وروز مره تحويل واردات دولت نمايند، تا حال مليون ها افغاني از اين مدرک به عوايد دولت تحويل داده شده است.
2 ـ تبديلي ها:
مسأله ديگري که در قبال آن احتمال توليد فساد ميرود موضوع تبديلي محصلان از يک رشته به رشتۀ ديگر ويا از يک پوهنحي به پوهنحي ديگر است. بعضي جوانان پيش از اينکه متوجه استعداد وتوانمندي خود وبه حق خود قانع باشند، توقع دارند به پوهنحي هايي که داراي آينده خوبتر وازنظر معيار بلند تر است تبديل شوند. وزارت لايحۀ قانوني را نافذ کرده وعدالت را تا جايکه امکان دارد تأمين ميکند. بايد خاطرنشان نمود بيرون از وزارت تيم هاي با خريطه هاي مهر ومکاتيب چاپي فعال اند که احکام هاي ساخته گي ومکاتيب جعلي را ترتيب و به مؤسسات تحصيلي تسليم ميدهند. خوشبختانه در اثر سروي هيت تفتيش وبررسي هيأت رهبري همچو موارد کشف ومحصلان جعلکار به جزاي قانوني رسانيده شده اند.
3 ـ دپلوم ها:
دادن سند فراغت از پوهنتون ها ايجاب طي مراحل قانوني را ميکند. مواردي ديده شده وشکاياتي رسيده که گويا يکي دوتن مسوؤلين اين بخش در وزارت تحصيلات عالي اجراءات سالم ندارند پيش از اينکه فساد توليد شود، مسولين مذکور عاجلآ تعويض گرديدند.
اکثرآ تجمع مراجعين وازدحام در عقب دروازه هاي امور محصلان با عث سروصداها شده بود. وزارت تصميم گرفته است تشکيل اين اداره را وسيع ودفاتر شانراانکشاف دهد. توقع ميرود براي سال آينده اين مشکل به کلي رفع شود.
4ـ بورس ها:
در سال1385بزرگترين هديه اي که بوزارت داده شد بورس هاي تحصيلي هندوستان بود. البته يکتعداد بورس ها از 20 کشور ديگر جهان نيز داده شد که قابل قدر داني مي باشد .
واقعآ توزيع بورسها داراي اهميت درجه يک است از همين سبب است که براي اجراي امور مذکور کميسيون عالي توزيع بورس ها متشکل از نماينده گان ذيصلاح وزارت هاي خارجه، معارف، اقتصاد، اکادمي علوم به شمول نماينده هاي محترم شوراي ملي تحت رياست وزارت تحصيلات عالي فعال ميباشدودر روشني مقررۀ توزيع بورس ها ورهنمود هاي مقامات ذيصلاح تصاميم اصولي اتخاذ ميدارند. بعضآ افواهاتي شنيده ميشود که گويا بورس ها فروخته شده است . اما اگر به اسناد وبررسي هايي که از سوي هيأت هاي مؤظف صورت گرفته است مراجعه شود ؛نه تنها افواهات را نفي ميکند؛بلکه چنين چيزي رانيز به اثبات نميرساند. بورس ها از طريق اخذ کانکور (رقابت آزاد) وسهميۀ ولايات براي دارنده گان بهترين نمرات وداراي لياقت برازنده توزيع ميشود. کميسيون عالي توزيع بورس ها در اجراءات شان مسلط شده اند و ازموارديکه فساد را به جود آورد قبل از وقوع آن پيشگيري مينمايند.
5 ـ ارزيابي اسناد علمي:
وزارت تحصيلات عالي مؤظف است ازطريق کميسيوني که در آن متخصصين برجسته عضويت دارند وترکيب آن به منظوري مقامات صالحه رسيده است، اسناد تحصيلي پوهنتون هاي خارجي راکه در سطح ليسانس ، ماستر و PhD است ارزيابي کند. ملاک عمل اين کميسيون موجوديت کتلاک هاي معتبر بين المللي ميباشد که از طريق يونسکو تهيه شده است. بعضي شهادتنامه ها مزين با مهرهاي خورد وکلان وامضاهاي رنگارنگ جهت ارزيابي ارائه مي گردد. در گذشته ممکن اتفاقاً بعضي از چنين اسناد جعلي که تعداد آن بسيار ناچيز باشد تائيداً ارزيابي شده باشد. آما کميسيون با اخذ تصاميم جدي ( درتماس با پوهنتون ها ازطريق فکس وانترنت ) توانسته است؛ جلو اين فساد را بگيرد وبراي اطمينان از اجراآت گذشته اعلان کرده اند دپلوم هايي که در سالهاي گذشته ارزيابي شده است مجدداً جهت تجديد نظربه کميسيون آورده شود.
البته مواردي چون: جعل پيشنهاد، جعل نمرات، جعل دپلوم وجعل برخي اسناد توسط مسئوولين اين وزارت کشف گرديده و اجراءات قاطع از سوي ادارات بعمل امده است.
6ـ ليليه ها:
موجوديت ليليه ها در وزارت تحصيلات عالي بزرگترين معضله ايست که باهمه مساعي ومواظبت نمي توان آن را در (19) مؤسسه تحصيلي بصورت سالم وباکيفيت مناسب عيارنمود. اتاقي که ظرفيت (4) نفر را دارد در آن (14) نفر اباته ميشوند وحتي از سطح کلکين ها براي استراحت استفاده صورت ميگيرد. تا زمانيکه ساختمان ها براي ليليه ها آماده شود براي يک تعداد محصلانيکه گنجايش رهايش در ليليه را ندارند ؛پول نقد بنام ( بدل اعاشه واباته ) تاديه ميشود. بعضي از محصلان تلاش ميکنند بهر شکلي که است بايد داخل ليليه شوند. براي رسيدن به اين هدف واسطه مي کنند، امريه مقامات را مي آورند و آگرهيچ نتيجه نداد ادارات را متهم ميکنند که رشوه مي گيرند.
بارها وزارت ازطريق امنيت وتفتيش داخلي مسأله را کنترول کرده مواردي را نيافته است که اثبات کند مامور مؤظف از محصل رشوه گرفته باشد. ما اعلان کرده ايم هرمامور وزارت ( از خورد تا بزرگ ) اگر رشوه مي خواهد شخص شاکي بايد فوراً با مقامات اين وزارت در تماس شود تا باالفعل رشوه گيرنده به چنگ قانون داده شود.
هموطنان گرامي دوباره ياد آور مي شوم در برنامۀ آيندۀ اين وزارت، تطبيق بودجه انکشافي وعادي سال 1386هـ ش، کار بالاي تمام پروژه هاي انکشافي شامل پروژه سازي، ديزاين وساختمانهاي پوهنتونها به منظور ايجاد ظرفيت هاي جديد بخاطر جذب هرچه بيشتر محصلان جديد الشمول، ترتيب برنامۀ ارتقاي ظرفيت کار مندان، تحقق پروسۀ اصلاحات اداري ، ايجاد کانون ترجمه، تأليف کتب درسي ومواد درسي وچاپ آن براي مؤسسات تحصيلي، تأمين روابط اکادميکي وعقد قرار داد هاي جديد با پوهنتونهاي معتبر جهان، تجهيز لابراتوارها، تجديد برنصاب تحصيلي پوهنحي ها، تداوم مبارزه با ارتشا وفساد اداري، تعميم تکنالوژي معلوماتي در مؤسسات تحصيلي،آمادگي براي پروگرام ماستري درپوهنحي هاي شرعيات وحقوق پوهنتون کابل وساير مؤسسات، مطالعۀ ايجاد پوهنحي ها وديپارتمنت هاي جديد مطابق نيازمنديهاي جامعه، بلند بردن ظرفيت جذب محصلان ازطريق ايجاد پوهنتونهاي خصوصي وپوهنحي هاي شبانه ، ايجاد مرکز ملي براي برگزاري امتحان کانکور، افزايش تعداد فاکولته هاي شبانه درپوهنتونهاي هرات ، بلخ، وننگرهار، ايجاد پوهنحي زراعت در ولايت هلمند وايجاد زيربناها درتمام پوهنتونها ومؤسسات تحصيلات عالي افغانستان قرار دارد .
بودجه انکشافي سال 1385 که بيشتر از يک مليارد افغاني يا معادل 21 مليون دالر بود تماما به مصرف رسيده و يک بخش ديگر آن به بودجه انکشافي سال 1384 محول شد.
بودجۀ انکشافي سال 1386 دومليارد وپنجصد مليون افغاني معادل 49 مليون دالر مي باشد که در پروژه هاي ارتقاي ظرفيت پوهنحي زراعت پوهنتون کابل، تقويت مرکز وزارت تحصيلات عالي، ترميم وتجهيز شفاخانۀ ميوند، ساختمان منزل دوم ادارات مرکزي، مسجد جامع پوهنتون کابل، تعمير پوهنتونهاي بلخ، پکتيا، البيروني،تخار،باميان، تحصيلات عالي جوزجان، کندهار، پوهنتون ننگرهار، شفاخانۀ کدري ننگرهار، تحصيلات عالي کندز، تحصيلات عالي بدخشان، تحصيلات عالي فارياب، شفاخانه کدري پوهنتون بلخ، شفاخانه کدري پوهنتون هرات وتجهيز پوهنحي شرعيات پوهنتون کابل به مصرف خواهد رسيد.
همچنان بايد ياد آور شد که درسال 1386 سيزده فيصد در بودجه عادي وتشکيل وزارت تحصيلات عالي تزئيد بعمل آمده است.
پوهنتونها ومؤسسات تحصيلي ما همه سرمايۀ يک ملت غريب ولي با شهامت است که مخارج آن به تناسب بضاعت مالي مملکت خيلي ها گران است .از توجه مقامات دولتي صميمانه تشکر مينمايم که با درک نيازمنديهاي اين وزارت بودجۀ انکشافي وزارت تحصيلات عالي را براي سال 1386 به دونيم چند وبودجه عادي را 13 فيصد افزايش دادند وتوقع مي رود در آينده نيز در اين مورد توجه بيشتر مبذول دارند.
يکبار ديگر سال جديد را به همه محصلان عزيز واستادان گرامي تبريک ميگويم واميد وارم سالي که پيشرو داريم يک سال پر از دست آورد هاي علمي باکيفيت بهتر تدريسي براي افغانستان باشد.
ديگر نشريات و مقالات: