وزارت تحصيلات عالي افغانستان

اضطرار آلودگي هوا در کابل

اضطرارآلودگي هوا درکابل

طرح مساله :

هر رشته اي از علوم  اصطلاحات، لغات وجملات خاصي  خودرا دارد که بايد  در جاي مناسب خويش استعمال گردد . واژۀ (Environment) بدانگونه که در کتابهاي اکولوژي آمده است معناي محيط زيست را دارد. محيط زيست انسان شامل محيط اجتماعي ،  بيولوجيکي (حيوانات ونباتات) وفزيکي (آب وهوا، خاک وآب ) مي باشد اين سه محيط مانند حلقه هاي يک زنجيرباهم پيوست ميباشند که هرگونه دستکاري غير معقول چه درساختار و چه در ترکيب آنها ( تعادل طبيعت)را برهم ميزند ودرنتيجه فاجعه هاي زيست محيطي را پديدمي آورد.
از مهمترين اين فاجعه هاميتوان به مسأ له آلودگي هوا، توفان هاي شديدگردوخاک،گسترش  شهرکهاي بدون انجام مطالعات وارزيابي دقيق زيست محيطي ومحلات  فقر نيشين بدون نقشه اشاره کرد .ازروي شواهد آلودگي هوا، آب وخاک ميتوان به اين نتيجه رسيد که اگر ازروش نوين مبارزه باآلودگي ها استفاده نگردد؛ درطي10 سال آينده آلودگي هوا به حدي خواهد رسيد که يابايد همه کابلي ها  ماسک  بپوشند(کابل به ماسک پوشان تبديل گردد) يا پايتخت را ازروي اجباربايد در جاي ديگري انتقال دهند.
با وجوديکه  آلودگي آب،  خاک وغذ ارا نمي  توان کاملا از هم جدا نمود؛ من خود از آنجا که دستي در رشته  زيست محيطي دارم؛ تنها راه هاي مبارزه با آلودگي هوارا به طور فشرده ميتوانم پيشنهاد کنم: 
امروز شهر کابل کانون  تمامي  جاذ به هاي  اجتماعي، فرهنگي، واقتصادي است. اما کابل  با  خصوصيت          ( ثروت جزائري ) توسط درياي فقراحاطه شده است. ميگويند جمعيت کابل  درهنگام سقوط  طالبان کمتر از يک ميلون نفر بوده  است. حالا جمعيت کابل  چار برابر و تعداد موترهاي آن  11 برابر شده است و اين افزايش جمعيت  مشکلات  فراواني را به  دنبال داشته  است .مانند  کمبود انرژي، افزايش ترافيک، افزايش  کارگاه  هاي کوچک، آلودگي هوا، آلودگي آب وغذا، آلودگي صدا، افزايش حجم زباله، بيکاري، فقر و بي سرپناهي وديگر مشکلات  اجتماعي.  
وضيعت کابل امروزي  طوري  است  که  گفتۀ هرسه دانشمند معرف جهان  در باره آن  صادق است . تلاش براي بقا( داروين) بقاي نسل برتر(اسپنسر)وبقاي اغنيا وقوي ترين ها(گريت هاردين). علاوتا َدکتورين يوجين آدم  امريکاي نيزدر مورد کابل صدق ميکند. که ميگويد:  بدبختيهاي بشر درجهان  امروزناشي از سه p است : poverty( فقر)population  (نفوس) pollution (الودگي) . اکنون کابلي هادر هر سه آن گليم پيج شده اند.
کابل امروز بايک بحراني زيست محيطي فاجعه برانگيز روبرو است  ازمهمترين  اين  بحرانها ميتوان  به  مساله آلودگي هوا  اشاره  کرد که زنگ خطر را به صدا آورده است.   چنانچه  براساس بعضي  ارقام  تأئيد ناشده، مقدار اکسيجن در فضاي  شهر به  16 فيصد کاهش يافته است اين رقم راحد خطرناک  ميگويند.  
احتمال اينکه  بتوان فيصدي اکسيجن را در بالاي حدخطرناک نگاه داشت بسيار کم است.

منشأ آلودگي  هوا:

1.      گاز هاي  گلخانه اي greenhouse gases .

گازهاي گلخانه اي مانند کاربن داي اکسايد؛ مونواکسايد، ميتان، اکسايد نايتروجن، هايدروکلوروکاربن،  پرفلوروکاربن وسلفر هسکافلورايد که از دودکش هاي فاريکه ها، اگزوزاتومبيلها، جنراتورها، بخاريهاي دغال سنگ در هوا انتشار مي نمايند. درحال حاضر بزرگترين منبع آلودگي هوا موتر ها اند که تعداد آنها به 550/000 تخمين زده مي شود. اين در حالي است که جاده هاي کنوني کابل ظرفيت بيش از پنجاه هزارعراده  وسايط نقليه را ندارد. اکثراَ اين  موتر ها کهنه  وديزلي  ميباشند. تکسي، والگا هاي مودل کهنه  روسي پنجاه سال پيش هنوز در جاده هاي کابل  تردد ميکنند.
هرگاه هر موتر به طور اوسط روزانه 20 ليتر تيل مصرف  نمايد.مصرف تيل به يازده ميلون ليترميرسد.هر گاه از هر ليترتيل 10 گرام کارين داي اکسايد در هواانتشاريابد روزانه 110000 کيلوگرام  گاز  کاربن  داي اکسايد وارد اتموسفير کابل مي  گردد. به اين جساب  ماهانه 3/309000کيلوگرام وسالانه 39/600000کيلوگرام با 39/600 تن گاز کاربن داي اکسايد به هوا متصاعد ميگردد. پخش گاز هاي ناشي از سوخت هاي فوسيلي در فضا باعث ميشود تا لايه هاي فضايي کاسه کابل را فرابگرد. ويا با حبس گرما در داخل ديوار هاي کوهي اطراف کابل عملا شرايطي شبه گلخانه را ايجاد کند. افزايش درجۀ حرارت باعث خواهد شد تمامي وادي کابل کم آب ترو بيش ازپيش دچارخشک سالي گردد.

2.      (داش هاي نان پزي): نانواييهاي داش از مواد زباله (پلاستيک، تکه هاي کهنه استرجي، برشهاي چپلي دوزي، دوله هاي چاه موبلايل سوخته وغيره) استفاده ميکنند.

3.      (گرد و خاک) : توفانهاي گرد و خاک دراثر چارسال خشک سالي پياپي وقطع درختان چنان افزايش يافته است که فکر ميکنيد ابر سياهي آمده تا باران ببارد. اگراين نوع  آلودگي چاره جويي نگردد؛ پرواز طياره هارا درآينده مختل خواهد کرد. خشک سالي هاي  1999 – 2002 به شدت به زيست  بوم هاي تپه هاي اطراف کابل آسيب وارد ساخته است. طوريکه گسترش بيابانها را درهمه جا ميتوا ن ديد.

روش هاي کاهش آلودگي هوا:

بزرگترين عامل  آلودگي هوا خود انسان است. بنابراين  راه حل ها را بايد  درخود انسان جستجوکرد. اين راه حل ها عبارتند  از:

1.      اگاهي افراد از پي آمد  هاي ناگوارزيست محيطي براساس ضرب المثل معروف که پيشگيري بهتر از معالجه ودرمان است.  اين  آگاهي توسط برنامه هاي خاص  راديويي و تلويزيوني ، تخصيص صفحه  يا ستون  خاصي در روزنامه  ها، هفته نامه ها ، تدوير سمينارها، سمپوزيم  ها  وپوستر ها  صورت گرفته  ميتواند . چون  اکثريت  مردم  افعانستان  بي  سواد اند.  تبليغات  راديويي  وتلويزيوني  نتايج بهتر  خواهد داد . به مردم  فهمانده شود  که  رفتار آنها به ارتباط محيط زيست مانند  رفتارکسي است که بالاي شاخه اي نشسته است و آنرا قطع ميکنند.

2.      آموزش محيط زيست ( Environmenton Education ): حفاظت محيط زيست نياز به فرهنگ طبيعت دوستي دارد. به منظور تغيير فرهنگ ، تدريس محيط  زيست درمکاتب  ودانشگاه ها ضرورت  است.  وزارت تحصيلات عالي در نصاب درسي جديد  که  سر ازسال 1385مورد تطبيق قرار مي گيرد   تدريس ( اکولوژي  ) را در تمامي  فاکولته  هاي ساينسي در نظر گرفته  است .  وزارت محترم    معارف  بايد  يک  فصل  را بنام  (طبيعت  )درتمامي مضامين بيولوژي شامل  سازد. نصاب درسي      طوري  تدوين   گردد که  راه  کشا ي مشکلات کنوني زيست  محيطي افعانستان  باشد.

3.      قوانين  محيط زيست (Environmental Legislation):  با درنظر داشت اعلاميۀ بشري  ستاکهلم 1972 قوانين محيط زيست  تدوين  و تصويب گردد تا  نه تنها ازآلودگي  هوا  در داخل کشور جلوگيري به عمل ايد؛ بلکه از آلودگي هوا  توسط  همسايگان  نيزممانعت صورت گيرد. به ويژه از آلودگي تشعشعات  ذروي که  هم باعث سرطان  جلدي وهم  تناسخ جين ها ( gene mutation) مي گردد. خوشبختانه قانون حفاظت محيط زيست در سال  جاري  1384به تصويب رسيد که اجازه  ميدهد تا با آلودگي هوا از راه هاي  قانوني مبارزه  نمود.

4.      نهاد هاي محيط زيست (Environmental Legislation): تأسيس رياست عمومي محيط زيست در سال 1384 اولين گام  درراه حفاطت محيط زيست  است .   اما به منظور پياده کردن قوانين محيط زيست بايد  نهاد هاي محيط زيست  در سطح ولايات نيز ايجادگردد.

1.      اقدام عاجل: ايجاد استشن هاي پيشيني آلودگي هوا و  برود کاست غلظت آنها به شکل روزمره .

2.      نصب فلتر درتمامي دودکش هاي کارخانه جات  کوچک،  موتر، جنراتورها.

3.      منع ورد تيلهاي غير ستندرد از خارج .جلوگيري از مخلوطکردن  تيلهاي بدسوزبا تيلهاي استندرد .

4.      استفاده از انرژي پاک مانند، باد،  آفتاب  برق به منظور تعويض انرژي  هاي بدسوز.

5.      منع نانواييهاي داشي.

6.      انتقال قصابيها ، نخاسها، داشهاي خشت پزي به خارج شهرها.

7.      منع يا کاهش موتر هاي کهنه ديزلي درداخل شهرها.

8.      تبليغات وسيعي درمورد خطرات ناشي ازآلودگي هوابالاي صحت  انسانها، نباتات ،حيوانات و زارعت.

9.      منع هارن هاي گوشخراش موتر ها که باعث کري تدريجي مي گردد.

10. تغيير شکل مواد فاضلۀ خاک اند ازهاي وطني توسط موادکيمياوي .

11. احداث متروازکارته نو تا پل سوخته به منظورکاهش ترافيک.

12. 12- تبليعات غرض آگاهي مردم در رسانه هاي  گروهي  به منظور کاهش آلودگي هوا .

13. 13-جاده هاي کنوني به هيچ وجه گنجايش اين همه  ترافيک را  ندارند  براي کاهش بارترافيک بايد يک  طرح مخصوص بنام  طرح ترافيک  تهيه شود تا براساس ان  موتر  هاي کهنه از شهراخراج گردندوتنها موتر هاي نو اجازۀ دخول درشهر را داشته  باشند. افزون بران به  تعداد سرويس هاي شهري افزوده شود . لين هاي موتر  هاي برقي مجدداَ  احياگردد. اکنون  آلودگي خطرناکي شهر  کابل  را  احاطه کرده است که برنامه هاي کوتا ه مدت نميتواند درمان اين زخم کهنه باشد . شهر کابل  با بي نظمي  توسعه  يافته است . بته هاي ارغوان قطع  شده  ويخ  هاي کوه  پغمان آب شده اند.

اقدام درازمدت:

1.      تهيه اطلس  تغييرات  زيست محيطي  افعانستان:  رشد سريع شهر هاي کابل ،قندهار،هرات،مزارنابودي جنگل هاوکاهش جنگل هامراتع، دلدلزار ها.

2.      تمامي پروژه هاي انکشافي  ازنظر پي آمدهاي زيست محيطي قبل از اغاز ارزيابي گردند.

3.      (انکشاف فضاي سبز شهرها(:  نهال شاني فضاي سبز بنام  صافي  طبيعت  و شيريان سبز شهرها يادمي گردد. براساس تحقيقات محققان  سويسي هر هکتار جنگل (5جريب ) در حدود 150 تن گردوخاک ودود ومقدار 85 تن گاز مواد زهري را درشا خ وبرگ خود رسوب ميدهند .
عمليه جذب وصاف کردن هوا با سرعت بيشتر در درختان نسبت به نباتات  علفي صورت ميگيرد و باعث  آزاد شدن  %60 آکسيجن در هواميگردد.  د رختان هميشه بهار %14 بيشتر از درختان برگريزآکسيجن توليد ميکنند.  از  سوي  ديگر  درختان  هميشه  بهار نسبت  به درختان برگريز درمقابل  الودگي   هوا و خشکسالي مقاومت دارند . زماني  که  مقدار  آکسيجن افزايش يابد کاربنداي اکسايد کاهش مي يابد .

4.      ايجاد ذخائر بيولوجيکي به منظور اصلاح نسلهاي حيواني  ونباتي .

5.      ايجاد کمر بند سبزدورادور شهر کابل با استفاده از تباتات   بومي(ارغوان  وغيره).

6.      ايجاد  کانالزاسيون درسراسرشهر.

7.      کاهش شهرک هاي بدون امکانات زيست محيطي.

8.      تقويه وضيعت اقتصادي روستا ها به  منظورجلوگيري ازمهاجرت  هاي روستايي.

9.      استفاده از انرژي آفتاب وباد هاي يکصدوبيست روزه (ولايات نيمروز وهرات)

10. تأسيس ايستگاه هاي تازۀ هواشناسي براي بررسي ذوب  يخچال هاي پامير و کوه بابا، سفيد کوه وسياکوه.

ديگر نشريات و مقالات:

• محتويات ماهنامه تحصيلات عالي سال 1389
• محتويات ماهنامه تحصيلات عالي سال 1388
• محتويات ماهنامه تحصيلات عالي سال 1388
• محتويات ماهنامه تحصيلات عالي سال 1388
• وزارت تحصيلات عالي به توسعه، بهبود، ارتقاي کيفيت و ايجاد نظام تضمين کيفيت در نظام آموزش عالي مي انديشد
• بالا بردن ظرفيت پذيرش يک هدف مهم و ارزنده در وزارت تحصيلات عالي است
• جوابيه وزارت تحصيلات عالي
• پيام محترم احمد ضيا مسعود معاون اول رياست جمهوري
• وزارت تحصيلات عالي، نوسازي و چالش ها